دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
257
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
كار هيأت فابر بادغلى ، دسيسه و بدبختى گره خورد ولى معشوقه فابر ، مارىپتى ، در زمان مرگ محبوبش در سال 1706 م . چهره عوضكرده و سرپرستى هيأت را بر عهده گرفت . پىير ويكتور ميشل اعمال اين هيأت را جبران كرد و موفق شد پس از مذاكره ، قراردادى را با ايران در 14 سپتامبر 1706 م . ( با همه مخالفتهايى كه از سوى انگليسىها ، هلنديها ، پرتقاليها و ارمنىها مىشد ) به امضاء برساند . فرانسه بيشتر درپى اين بود كه حضور خود را در ايران تثبيت سازد و تجارت را افزايش دهد و از ارمنيان كاتوليك حمايت كند ولى ايرانيان بدنبال اين بودند كه متحد مقتدرى را در مقابل اعراب مسقط براى خود تدارك ببينند . ايرانيان با صراحت اين موضوع را به يكى از سفراى فرانسه اعلام كردند « 1 » كه « فرمان شاه ايران را به پادشاه فرانسه ابلاغ كن و اينكه شاه ايران از همكارى پادشاه فرانسه با انگليسىها در مورد مسقطىهاى دشمن ، خشنود نيست هرچند كه براى اين همكارى پول خوبى دريافت كرده باشند . . . ما ناوگان كشتىهاى جنگى و توپهاى لازم را ارسال خواهيم كرد . » قضيه شبيه مخمصه يك سده قبل ايرانيان بود كه براى بيرون راندن پرتقاليان از هرمز ، كمپانى هند شرقى انگليس را مجبور به يارى با خود كردند . در زمان سلطنت نادر شاه بود كه مقدمات اوليه براى تشكيل ناوگان ايرانى شروع ولى در نيمه راه متوقف شد . ايرانيان بالاخره مأمور خود محمد رضا بيك را همراه هيأت ميشل كردند كه در 23 اكتبر 1714 م . وارد فرانسه شد . اين مأموريت با همه فريبندگى خود براى عموم مردم پاريس و خشم و غضب مأموران دربارى و برغم برپائى تشريفات پرشكوه از قبيل برپائى آخرينبار عام لوئى چهاردهم ، نتيجهاى دربرنداشت . چون تجارت با ايران با همه علاقه و اشتياق درباريان پادشاه ، براى تجار فرانسه جذابيتى نداشت و معتقد بودند كه « در وراى اين امر ، پيشنهاد جديدى وجود ندارد و تجارت فرانسه با كالاهاى ايرانى مجاز نيست . . . اين تجارت مىتواند به زيان مردم مارسى باشد . » درحالىكه تجار انگليسى هم نظر مشابهى به تجارت اطراف مديترانه داشتند ، تجار فرانسوى مارسى اين مخالفت خود را به مدت بيشاز يك سده ادامه دادند . تجارب كمپانى انگليس و هلند رفتارهاى آنها را به ثبوت مىرساند . راههاى دريائى جنوب هرگز جايگزين راههاى زمينى به اروپا نشد چون اين راهها جز اينكه مكمل تجارت هند و امتعه ديگر جنوبى باشد ، با راههاى دريائى متوازن نبود . كمپانى انگليس داراى امتيازات ويژه خود و هلند هم داراى تجارت ادويه
--> ( 1 ) - Archives des Affaires Etrangers : Affaires Etrangers , Perse , Vol . ii , Fol . 313 , memoire , April 1711 .